PHP тілінің негізгі ережелері

Мақсаты: PHP тілінің синтаксисі мен грамматикасын, дұрыс жазу ережелерін, құрылымын және ең жиі қолданылатын стандарттарын үйрену.

---

1. PHP код блогы

Барлық PHP коды мына шекараның ішінде жазылады:

<?php
  // PHP коды осында
?>

PHP-файлдардың кеңейтімі – .php

---

2. Айнымалылар (Variables)

• Айнымалы $ белгісімен басталады.
• Айнымалы аты латынша әріппен немесе _ (астын сызу) таңбасымен басталуы тиіс.
• Сандармен бастауға болмайды.

<?php
  $name = "Нұрсұлтан";
  $year = 2025;
?>

Қате: $1name
Дұрыс: $name1

---

3. Мәлімет (дерек) түрлері

Түрі	Мысал	Сипаттамасы
string	"Сәлем"	Мәтін
int	10, -5	Бүтін сан
float	3.14, -0.5	Бөлшек сан
bool	true, false	Логикалық мән
array	[1, 2, 3]	Массив (жинақ)
object	new ClassName()	Объект
null	null	Бос мән

---

4. Операторлар

Арифметикалық:

$x + $y
$x - $y
$x * $y
$x / $y
$x % $y  // Қалдық

Салыстыру:

$x == $y  // тең
$x != $y  // тең емес
$x > $y   // үлкен
$x < $y   // кіші
$x >= $y  // үлкен немесе тең
$x <= $y  // кіші немесе тең

Логикалық:

&&  // ЖӘНЕ
||  // НЕМЕСЕ
!   // ЖОҚҚА ШЫҒАРУ (NOT)

---

5. Құрылым және синтаксис ережелері

• Әрбір PHP сөйлемі ; (нүктелі үтірмен) аяқталуы тиіс.

echo "Сәлем";  // дұрыс
echo "Сәлем"   // қате

• Ашылған жақша жабылуы керек:

if ($x > 0) {
  echo "Оң сан";
}

---

6. Шартты операторлар (if, else, elseif)

if ($year >= 18) {
  echo "Ересек";
} elseif ($year >= 12) {
  echo "Жасөспірім";
} else {
  echo "Бала";
}

---

7. Циклдер

for

for ($i = 0; $i < 5; $i++) {
  echo $i;
}

while

$i = 0;
while ($i < 5) {
  echo $i;
  $i++;
}

foreach (массивтерге арналған)

$day = ["Дүйсенбі", "Сейсенбі"];
foreach ($days as $day) {
  echo $day;
}

---

8. Формадан деректер алу ($_GET, $_POST)

// форма арқылы келген деректерді оқу
$name = $_POST["аты"];
echo "Сәлем, $name";

---

9. Функциялар

function unit($a, $b) {
  return $a * $b;
}

echo unit(5, 3); // 15

• function кілт сөзімен анықталады.
• Параметрлер жақша ішінде беріледі.

---

10. Константалар

Өзгермейтін мәндерді сақтау үшін қолданылады.

define("PI", 3.14);
echo PI;

---

11. Комментарий (түсініктеме жазу)

// Бұл бір жолдық түсініктеме
# Бұл да бір жолдық түсініктеме
/*
  Көп жолды
  түсініктеме
*/

---

12. Қате өңдеу (Error Handling)

if (!file_exists("data.txt")) {
  die("Файл табылмады!");
}

---

Қысқаша стандарттар:

Ереже	Мысал
Айнымалылар – $myName	$name = "Айбек";
Әр сөйлем соңында ; болады	echo "Hello";
HTML ішінде PHP жазуға болады	<h1><?php echo "Сәлем"; ?></h1>
Массивтер [] немесе array()	$a = [1,2,3];
Екілік операторларда бос орын	if ($a == $b)

---

php тілі келесі сабақтарда өтетін SQL деректер қорының тілімен тығыз байланысты.

Қорытынды:

PHP — ережелері қарапайым, бірақ өте қуатты серверлік тіл. Оның синтаксисін игеру арқылы сіз:

• Динамикалық беттер жасайсыз;
• Деректермен (form, database) жұмыс істейсіз;
• Тұтас веб-жүйе құра аласыз.

Тапсырма

• Шартты операторға өзгеше бір мысал келтір және орында
• Циклдер ге бір мысал келтір және орында
• Функциялар ға бір мысал келтір және орында